Vakbonden en corporatisme

"De directie van het handlingbedrijf Aviapartner heeft vrijdagmorgen tijdens een bijzondere ondernemingsraad in Zaventem bevestigd dat het een kort geding aanspant tegen de beslissing van luchthavenuitbater Brussels Airport Company om de licenties voor de afhandeling van passagiersbagage en cargo voor 7 jaar toe te wijzen aan Swissport en Flightcare."

Ik acht de kans groot dat dit bericht u niet zoveel zegt. Maar ongetwijfeld zegt het u wél iets dat het personeel van Aviapartner het werk heeft neergelegd nadat bekend werd dat de luchthavenuitbater het contract van Aviapartner niet heeft verlengd. Dramatische beelden - helaas niet ongewoon - van reizigers die hun reisplannen gedwarsboomd zagen. Nog maar eens een chaotisch Zaventem.

Evenzeer acht ik de kans reëel dat het gros van de TV-kijkers zich hier weinig vragen over stelde. En toch: bedrijf A verliest een contract, en bedrijf B krijgt de nieuwe licentie. Het personeel van bedrijf A staakt. Bedrijf B biedt het personeel een job aan. Iedereen tevreden, toch?

En toch. Een staking is een recht, én een ultiem wapen om een oplossing voor een sociaal conflict te forceren door het bedrijf pijn te doen - een staking kost meer dan een bijvoorbeeld hoger loon, of betere arbeidsvoorwaarden. Het bedrijf speelt een rol in het conflict, en wordt onder druk gezet om concessies te doen.

Wat er met Aviapartner gebeurde, is echter helemaal anders. De staking was geen gevolg van een conflict tussen werkgever en werknemer. Het bedrijf, en zijn aandeelhouders, zijn de grootste slachtoffers. Toch neemt het personeel actie, tégen hun eigen bedrijf dat een pijnlijke bedrijfseconomische realiteit ondergaat - een belangrijk contract verliezen.

Hoe komt het toch, dat het personeel, en zijn vakbonden, zo blindelings tot een staking overgaan waar dat helemaal niet op zijn plaats is? Natuurlijk dreigt het personeel zijn job te verliezen, en dat is niet leuk. Maar het is ook geen drama, zeker niet in de huidige conjunctuur. Wat met het bedrijf dat misschien overkop gaat? En zijn aandeelhouders? Zijn dat sociale categorieën waarmee men geen medelijden moet hebben?

De actie wijst op een groot latent ongenoegen bij de werkende klasse - een gevoel van weinig greep te hebben op hun eigen bestemming, met beslissingen die boven hun hoofden genomen worden. En met een groot slachtoffergevoel, zonder veel betrokkenheid met hun eigen onderneming. Iets wat men ook weerspiegeld ziet in het brede sociaal-politieke spectrum. Zij, de anderen, de bazen, de politiekers, 't groot kapitaal, versus wij, de werkenden, die alleen maar ondergaan, en niets meesturen. Aangezien wij niet mee sociale verantwoordelijkheid opnemen, kunnen wij alleen maar slachtoffer zijn van dingen die boven ons hoofd beslist worden. Dan kunnen wij alleen maar een foert-stem uitbrengen (want het parlement heeft - inderdaad - niets te zeggen), en foeteren op alles en iedereen die onze 'verworven rechten' bedreigen - de bazen, immigranten, politici, onder andere. De automatische index inhoudbaar? Preventief nationaal gaan staken! Mijn bedrijf verliest een contract? Leg Zaventem plat! Mijn bakker bakt mijn brood te hard? Blokkeer het hele dorp.

Het droevige is, dat niemand inziet dat dit een ondemocratisch en corporatistisch verdedigen is van een bevoorrechte positie. En het pijnlijke is, dat deze acties succes hebben. De concurrent die het contract van Aviapartner kon bemachtigen, gaf snel te kennen dat alle personeelsleden overgenomen worden. Maar dat is geen overwinning van een oprechte of gerechtvaardigde syndicale strijd.