Met twee woorden spreken

Professor emeritus Roger Blanpain

De staking van morgen is nog niet voorbij, en ze heeft al een welkom effect gehad: er wordt over gesproken. Guy Tegenbos van De Standaard denkt dat het misschien wel de laatste grote staking was.
De vakbonden lopen uitermate geïrriteerd over de kritiek in politieke kringen, in de media... en in de internetfora en twittergemeenschap.
De staking werd moreel onderuit gehaald door professor Blanpain, en iedereen die overweegt om te staken, of die wil weten hoe de vakbonden vervlochten zijn met ons politiek leven, zou zijn artikel moeten lezen.

De staking is onwettelijk, ondoelmatig en onrechtvaardig. De Standaard, vrijdag 27 januari 2012
Volgens ROGER BLANPAIN hebben vakbonden via allerlei kanalen al voldoende inspraak. Hij noemt de staking van maandag zelfs onwettelijk.

Zelfs de immer beleefde en redelijke Rudi De Leeuw leek aangedaan door de heftigheid van de éminence grise in de studio bij Kathleen Cools.
Blanpain heeft geen gelijk wanneer hij de staking onwettelijk noemt - ze is duidelijk wettelijk en ruim op tijd aangekondigd. Maar moreel heeft hij wel gelijk: een staking is zodanig ernstig dat het maar mag aangewend worden als ultiem wapen. Een staking is een fundamenteel recht, en onbezonnen staken dreigt dat recht onderuit te halen. Even boeiend is Blanpains uitleg hoezeer de vakbonden vervlochten zijn met onze instellingen en onze politieke besluitvorming, en hoe ze gefinancierd worden - de syndicale premie en het feit dat vakbonden werklozen uitbetalen (met andermans geld), is een hallucinant feit waar we te weinig bij stilstaan.

Maar in de discussies over de staking begon het me te dagen dat we allemaal de werkelijkheid interpreteren op de manier waarop we geprogrammeerd zijn. Neem nu een cruiseschip - ik denk aan decadente verveling; een ander haalt een droomvakantie voor de geest, en een derde ziet een ding dat op de klippen of op een ijsberg kan aanvaren. Ik raakte even in een e-discussie met een zekere Dwarsligger, ik vermoed een PVDA-mevrouw. Nou, tussen ons is er geen discussie mogelijk omdat we (nog) geen persoonlijke aankopingspunten in ons discours gevonden hebben.

De gewone man - de Antwerpse havenarbeider, de Gentse auto-assembleur, de metallo uit Luik of de werkloze allochtoon, kijkt anders dan ik aan tegen de staking dan ik. Hij (gemakshalve haal ik me even een man voor de geest, maar het kan ook een vrouw zijn) voelt een algeheel ongehagen, een gevoel van machteloosheid, hoewel objectief gezien we collectief nooit rijker zijn geweest. Maar: zijn stem wordt niet gehoord, of, dat gevoel heeft hij althans. Zijn politieke stem maakt niet veel uit, en wat hij over de politici denkt, dat weten we onderhand wel. Dàt is één van de redenen waarom in zuidelijke landen (en daar reken ik België even bij) er veel vlugger gestaakt wordt dan in noordelijk Europa: onze democratie werkt niet goed, ons parlement heeft weinig impact. De echte beslissingen worden op andere niveaus genomen, in schimmige corridors of power, waar nota bene de vakbonden deel van uitmaken. (Eens, vele jaren geleden, mocht ik meemaken hoe zo'n corridor of power eruit ziet, toen ik voor een vergadering was uitgenodigd op het kabinet - een ander woord heb er niet voor - van een beruchte metallobaas, voor de deur stond een Lanciamodel dat me altijd aan het duistere Sicilië deed denken, en ook aanwezig waren lakeien en echte cabinetards en zelfs de God van Limburg, toen nog in volle glorie; wat een bevreemdende ervaring. Maar dit geheel terzijde.)

Staken is een manier om te zeggen: "Ik ben er ook nog." Vreemd genoeg zou het het klimaat verbeteren als de vakbonden afstand zouden doen van hun politiek schaduwboksen, en de democratische macht zouden teruggeven aan het volk, dat, in de woorden van de filosoof Kant, verlicht wordt door uit de onwetendheid te treden waaraan het zelf schuld heeft. Dan zou de vakbond terug het werk doen waarin ze goed en nodig zijn: de werknemers vertegenwoordigen en verdedigen in de ondernemingen.

En dan zouden we er misschien in slagen om de in België nog zo sterk heersende klassenmaatschappij te doorbreken. Nooit hoorde ik deze realiteit treffender verwoord als bij de ambtenarenstaking. Een jonge student stapte van Gent naar Limburg, als protest tegen de staking. Een staker deelde deze jongeman in in een hokje: deze student wordt later een 'patroon' en dus iemand die 'ons' er onder houdt. Soortgelijke commentaren hoor je ook op de vakbondskritische twitteraars en facebookers: later worden zij de onderdrukkende klasse. Alsof het milieu waar je geboren wordt, je verder leven en denken voorgoed bepaalt.
Nu denkt men veel te veel in termen van 'wij' en 'zij', en probeert men de last van de crisis af te wentelen op de ander (de ondernemers en de upperclass zijn trouwens in hetzelfde bedje ziek). Alleen als we de crisis als een 'wij' kunnen aanpakken, zullen we ons aller lot vooruithelpen.

Soundtrack: Bob Dylan, Not Dark Yet.