Make my day

Rik Torfs slaat spijkers met koppen. Alweer.


"Wanneer de volkswoede uitbreekt, is de logica zoek. Of liever, wordt logica pluralistisch. Gezagsdragers sloven zich uit om ‘begrip te tonen' voor primitieve, wraakzuchtige gevoelens. Logica wijkt. En rekenkunde? Als de massa op straat schreeuwt dat twee plus twee vijf is, zijn er gegarandeerd politici bereid demonstranten te ontvangen, en hen sussend mee te delen dat met hun verzuchtingen rekening zal worden gehouden. Lafheid vervaagt de grenzen van het denken. Mijn vader was rechter in Mechelen kort na de Tweede Wereldoorlog. De tijd van de repressie. Als enige beroepsmagistraat oordeelde hij samen met twee militairen over het lot van zogenaamde collaborateurs. Een van hen werd verantwoordelijk geacht voor de vernieling van het huis van zijn buurman. Dat kwam zo. Een horde verzetshelden bestormde de woning van de collaborateur om de inboedel mee te nemen of te verbranden. De collaborateur was niet thuis. Jammer. Want zo kon hij niet in pyjama aan het joelende volk worden getoond. Dan maar zonder hem aan de slag. Maar toen het vuur op straat nasmeulde, bleek het om een vergissing te gaan. Niet de inboedel van de collaborateur was verbrand, maar die van zijn buurman, helaas evenmin thuis. Die vond dat de collaborateur voor de schade moest opdraaien. Zonder hem en zijn daden hadden de verzetslui zich niet van huis kunnen vergissen. De militairen volgden de ontwikkelde redenering volledig. Eigenlijk hoorde mijn vader zich bij hun wijsheid neer te leggen, twee tegen één, dat waren de regels. Maar soms zeg je nee omdat je nee moet zeggen. Uiteindelijk gaven de militairen zich over."

(De Standaard, 6-9-2012:
http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20120905_00284748)

Torfs terecht pleit voor de macht van de wet. Die moet gelijk zijn voor iedereen. En wie recht spreekt, moet tegelijk wijsheid tonen én de wet volgen. Niet gemakkelijk. Net als ik gruwt de commentator van de dolle massa die drijft op emotie. Het massa-effect haalt het slechtste van de mens naar boven. Zorgt ervoor dat een gecultiveerd volk als de Duitsers tot verschrikkelijke misdaden in staat waren. Collectieve zinsverbijstering.

Hoe combineer je recht en rechtvaardigheid? In De Morgen een aangrijpende getuigenis gelezen van een ouder wiens kind zelfmoord pleegde omdat hij in zijn jeugd verkracht werd. Hij reageert op een oproep van Mieke Van Hecke, directeur van het Katholiek Onderwijs, tot vergeving en mildheid jegens pedofielen.

"Vergeving schenken, dat kan je maar als iemand tot schuldbesef komt," zo reageert hij (De Morgen 16-8-2012).

Mijn bedenking: Het is gemakkelijk mildheid te preken als dat een abstracte denkoefening is. Met andere woorden: als je geen betrokken partij bent. Als het niet jouw kind is dat vermoord werd.
In dezelfde krant, een even aangrijpend verhaal van Jean Lambrecks, vader van Eefje, gruwelijk vermoord door Dutroux. De vrouw die deze moordende waanzin kon stoppen maar het niet deed, kan rekenen op clementie van de Arme Klaren. Jean Lambrecks wil weten wat de laatste woorden waren van zijn dochter, maar Michelle Martin lost niets. Ze zorgt er wel voor dat haar nalatenschap niet in handen komt van de ouders van de vermoorden kinderen.

Hoe komt het toch, dat onze overbeschaafde samenleving meer aandacht (en mildheid) heeft voor de daders dan voor de (nabestaanden van de) slachtoffers? Wellicht omdat de daders leven, en de samenleving voor een moreel dilamma plaatsen; de slachtoffers zijn dood en begraven. De samenleving moet geen keuzes meer maken. Net hier schuilt de onrechtvaardigheid. Dutroux en Martin zien elke dag de zon opkomen, ze lezen de krant, ze praten met mensen, ook al is het in gevangenschap. Dat is de slachtoffers niet meer gegund. De zoon van Martin en Dutroux verwoordde het treffend in een interview: hij wou dat zijn moeder rust zou vinden. Dat is de ouders van de vermoorde meisjes niet gegund. Vergeleken met de laatste verblijfplaats van Julie, Melissa, Ann en Eefje is het klooster van de Arme Klaren het paradijs.

De moraal van Mieke Van Hecke en van de Arme Klaren is gevormd door het kristelijke geloof, dat, als we eerlijk zijn, indruist tegen ons natuurlijk rechtvaardigheidsgevoel. Heb uw vijand lief en vergeef hem, kun je dat echt als je kind wreedaardig vermoord is? Als het verkracht is? Geef toe: ben je niet opgelucht dat de wrede boesdoener aan het einde van de film aan zijn einde komt? Come on, make my day - Clint "Mike Callahan" Eastwood kan op onze sympathie rekenen, niet de bad guy die hij neerlegt. We voelen zelfs opluchting als de koele en berekende slechterik omkomt. In films maakt de held vaak geen keuze: hij wil doorgaans de booswicht niet doden, maar die valt - bijvoorbeeld - van een wolkenkrabber (Die Hard I). In The Untouchables redt Kevin Costner (Elliott Ness) eerst de man die Soan Connery doorzeefde, maar als die de good cop jent, duwt hij hem in een opwelling van het gebouw. Sterke scène: hij valt op (en in) een geparkeerde auto, en als men Ness vraagt waar hij is, antwoordt hij koel: "In the car".

Hoe gingen wij met misdadigers als Dutroux en Horion om toen de katholieke kerk oppermachtig was? Toen onze cultuur Shakeapeare, Montaigne en Erasmus voortbracht? Veel woorden maakte men daar niet aan vuil.

Waarom zijn de Arme Klaren zo barmhartig? En waarom nemen ze geen andere taken van naastenliefde op zich? Bijvoorbeeld gehandicapten of psychiatrische patiënten opvangen? Iets waar echte slachtoffers én de samenleving beter van worden.

Hoe gaan we om met het dogma van het christendom "recht op leven"? Hebben zij die het recht op leven van anderen afnemen, zelf recht op leven? Dat recht wordt soms wreedaardig, zoals in in het euthanasiedebat. Hugo Camps (23-8-2012) berichtte daarover.

"Goodbye world the time has come, I had some fun." Het was de laatste tweet van de geheel verlamde Brit Tony Nicklinson, doorgestuurd door zijn kinderen. Zelf kon hij alleen nog met de ogen knipperen. Hij stierf een week nadat het Britse Hooggerechtshof zijn verzoek tot euthanasie had afgewezen. Waarschijnlijk door uithongering.