Het verdriet van België

Het probleem van België? We zijn bang voor de confrontatie. Dat heeft iets moois - niemand houdt van een conflict - maar ook iets lafs. We zoeken al te vaak naar compromissen die het leed verzachten voor wie, zoals de medewerkers van Ford Genk, getroffen wordt door een calamiteit, maar tezelfdertijd schuiven we de factuur door in de tijd, of proberen we de last te verdelen of af te wentelen, op het bedrijf, of de gemeenschap. Die zijn abstracter dan individuen. Hier zit iets in van primair of zelfs primitief denken: We reageren op wat we concreet kunnen zien. We zijn onthutst door 5000 verloren jobs in Genk, maar doen niets aan het sluimerend jobverlies bij veel KMO's, zoals bij veel kleine meubelmakers.

Met de Ford-arbeider hebben we compassie want hij is zo tastbaar, zichtbaar in zijn verdriet op elke krantencover. We gunnen hem graag een kolossale ontslagpremie, en voor de 50-plussers een welverdiende brugpensioen.
Dat is geen goede houding. En ook niet eerlijk. Zeg nu zelf: Hoe fraai is het om aan een 50-plusser die 30 jaar werkte bij Ford, te zeggen: je bent afgeschreven? Het wordt anders verpakt. "Je hebt zo hard gewerkt, je wordt nu zwaar getroffen, ga nu maar eens lekker niksen. Je hebt het verdiend." Maar je zegt evengoed: We verwachten van jou geen sociale bijdrage meer. Vor jou zit er geen groei meer in, wat je rest is een karig brugpensioen en later een nog kariger pensioen. Even teren op de afscheidspremie, maar dat gaat ook voorbij. En ondertussen de rekening doorschuivan naar de generatie van mijn kinderen.
En dan: het gelijkheidsprincipe. Is een arbeider van Ford anders dan een arbeider die elders zijn werk verliest? In een klein bedrijfje? Een zelfstandige die failliet gaat?

Het doet wat vreemd, om iemand als Jean-Luc Dehaene te horen pleiten voor brugpensioen. 70-plus, rijkelijk bijklussend, bonussen links en rechts, maar in de fond toch een volksmens gebleven. Of: een populist? Vertel het volk wat het volk wil horen. Plezier het individu, niet de gemeenschap. Trek een sjaal om en ga zitten op de tribune van Club Brugge. Ook populisten: zij die zeggen dat onze loonlasten géén probleem zijn. De loonlasten zijn wel degelijk een probleem. Ook de index is heilig, ook al vernietigt die jobs. We kiezen weer het nu in plaats van het later. Koopkracht is belangrijk, inderdaad. Dus de belastingen op arbeid moeten naar omlaag. Meer netto voor hetzelfde bruto en een lagere loonkost voor datzelfde bruto. Dus minder overheid. Samson en Rutte hebben dat begrepen. 'We moet eerlijk tegen mensen zeggen dat sommige dingen er niet meer zullen zijn of dat ze zelf meer moeten bijdragen. Maar we leven nu boven onze stand.' Dixit de premier, vrijgezel en Bach-liefhebber. Maar geen populist. De harde en soms bittere waarheid, het beste middel tegen populisme.
Nederland toch weer even gidsland? Wat bezielde die separatisten van 1830 toch?
Wat zo triest is in ons landje? Wie structurele, sociale maatregelen wenst met het oog op de vergrijzing, krijgt meteen een predicaat opgeplakt. In het Nederlandse regeerakkoord staat: ‘Na ontslag staat alles in het teken van het vinden van nieuw werk. We accepteren niet dat mensen onnodig thuis zitten en spreken daar zowel hen als de werkgevers op aan.’

De sociale maatregelen die in België broodnodig zijn, zijn hier echter taboe. Meer zelfs: ze zijn verdacht.
Stefaan Michielsen vroeg zich af in De Tijd: Gaan we nu na het Duitse ook het Nederlandse beleid beginnen te verketteren?
Wie is dan in godsnaam sociaal, en wie asociaal?