De vermaledijde hoofddoek

Wat? Het ontbreken van het 'vermoeden van partijdigheid' wil nog niet zeggen dat je onpartijdig en correct bediend wordt door de overheid.

Dus? Bouw mechanismen in waardoor ambtenaren iedereen correct en onpartijdig bedienen.

Want? We moeten af van het oude, verzuilde denken waarbinnen ook kritische denkers zoals Etienne Vermeersch gevangen zitten.

Zijn wij er klaar voor? Politieagentes met een hoofddoek -
in het volste vertrouwen dat ze iedereen even correct op de bon slingeren?

Boom: geen hoofddoeken in de gemeenteraad!
Elders in Vlaanderen: geen hoeddoeken op school of achter het loket!
Geen religieuze symbolen voor ambtenaren (zelfs geen regenboogshirts)!

De kreet 'scheiding van kerk en staat' wordt gehanteerd als principe om religieuze symbolen te weren in alle contacten tussen de overheid en haar onderdanen.
Professor Vermeersch is een man die veel denkt, en die mij eeuwen geleden erg kon boeien met zijn Inleiding tot de Wijsbegeerte. Prachtige verhalen, van de verschrikkelijke bul van what's-in-a-name paus Innocentius VIII, Summis desiderantes affectibus, die richtlijnen gaf hoe heksen moesten worden opgespoord, en hoe ze moesten worden berecht. Dat leidde tot een golf van
folteringen en heksenverbrandingen; dit alles in naam van God en van het (christelijk) geloof.

Ook over Giordano Bruno herinner ik mij een schitterende professor Vermeersch, die erg op dreef was.

Professor Vermeersch pleit voor een strikt hoofddoekenverbod in openbare diensten, dat weten we ondertussen al. Welnu: hij dwaalt. En wel hierom: hij denkt nog te sterk in termen van een verzuilde gemeenschap, met een zodanig wankel geloof in een onpartijdige overheid, dat talloze groepen vanuit het
nog altijd bejubelde middenveld taken overnemen van die overheid. Want als wij het doen (ziekenzorg, onderwijs, zelfs bankieren) voor onze groep, dan kun je gerust zijn. Van de weeromstuit kiest Vermeersch voor een superneutrale overheid. Correctie - voor een neutraal ogende overheid. Hij denkt als volgt:

"Op vier plaatsen in de koran staat uitdrukkelijk dat homoseksualiteit afschuwelijk is en de unanieme soenna bevestigt dat. Mag ik dan niet verwachten dat tenminste enkele mensen die vinden dat de koran de hoofddoek voorschrijft, zo consequent zijn dat ze tevens op dat andere gebied de koran volgen? Hoe moet een homoseksueel zich voelen als hij voor zo iemand meent te staan? Tot in den treure moeten we hier herhalen: wij zeggen niet dat mensen met een hoofddoek niet neutraal kunnen handelen. Wij beweren wel dat men zelfs een vermoeden van partijdigheid onmogelijk moet maken."
(De Standaard, 2 april)

Dus, je bent homo en je dient een bouwaanvraag in. De dienstdoende ambtenaar is een vrouw en draagt een hoofddoek. Dat is voldoende voor een vermoeden van partijdigheid, volgens Vermeersch. Maar wat indien het niet Meryame was die achter het loket zit (met hoofddoek), maar Hassan. En stel: Hassan heeft een baardje. Elke homo zou wellicht een beetje wantrouwig worden, ook zonder religieuze symbolen. Maar wat als er een overtuigde moslim achter de balie zat die er helemaal niet zo uitziet? Een man met pak en das?
Ander voorbeeld: Hans is een overtuigd Vlaams Belanger en wil dat de overheid de islam verbiedt als een gevaarlijke sekte. Daar valt misschien wel iets voor te zeggen. Hij schrijft daarover in zijn blog en verkondigt zijn mening op Facebook. Om die redenen is hij in zijn stad een bekend figuur, die aan elk debat deelneemt en regelmatig de kranten bestookt met opiniebijdragen. Hij werkt als ambtenaar en krijgt op zekere dag een plaatselijke imam voor zich. Die vraagt informatie over de voorwaarden om een verlaten verkooppand aan een drukke steenweg om te bouwen tot een moskee. De imam is er niet gerust in als hij ziet dat het Hans is die hem verder moet helpen.
Maar wat als er een heel nette, ogenschijnlijke correcte maar nog meer racistische ambtenaar de imam moet bedienen?

In beide voorbeelden is er sprake van een "vermoeden van partijdigheid", ook wanneer er geen religieuze (zoals bij Hassan) noch politieke (bij Hans) symbolen gedragen worden.

Laten we werk maken van het slopen van de verzuiling in onze hoofden, en de dienstverlening van de overheid professionaliseren. Dat betekent: elke overheidsdienst heeft een charter (en als het wat modebewust is, een mission statement) waarin staat aan welke kwaliteitseisen de dienstverlening moet voldoen. Onpartijdigheid is een belangrijk criterium. Dus moeten er controlemechanismen zijn, die erover waken dat de dienstverlening naar behoren verloopt. Ambtenaren die niet voldoen (bewust, vanuit hun overtuiging, of door onkunde of luiheid), moeten daarop aangesproken worden, en, indien nodig en mogelijk, beter opgeleid en beter geleid. Als er sprake is van manifeste onwil, is er maar één oplossing: een sanctie, al dan niet met ontslag. En dat geldt dan voor Meryame, voor Hassan en voor Hans.

Tot zover het argument voor de hoofddoek vanuit het standpunt van onpartijdig bestuur en de splitsing van kerk en staat. Waar professor Vermeersch wél een punt heeft, is de hoofddoek als teken van de onderdrukking van de vrouw, ook wanneer de betrokken moslima's zelf zeggen niet gedwongen te worden om de hoofddoek te dragen. Het antwoord van Yasmine Kherbache in De Standaard kan mij daarom niet overtuigen omdat het daartegen geen argumenten aanreikt.