“No human race is superior" (Elie Wiesel)

“No human race is superior; no religious faith is inferior. All collective judgments are wrong. Only racists make them.” 
― Elie Wiesel

Als Elie Wiesel, die de holocaust overleefde,  spreekt over het oordelen over volkeren of religies, zou je moeten zwijgen.

Maar met zijn tweede premisse ben ik het niet eens, en ik geloof dat hij het zou goedkeuren dat ik dat verkondig.  "Un di velt hot geshvign", schreef hij in het jiddisch, over de wereld die zweeg terwijl de joden (en anderen) werden uitgemoord in de holocaust.

Ik vind dat we niet mogen zwijgen over religieuze uitwassen onder het mom dat alle religies evenwaardig zijn. Een Facebookvriendin poste de bovenstaande quote van Wiesel, en ik antwoordde wat overhaast. "Over premisse 2 valt wel een boompje op te zetten. Bijvoorbeeld: Volgens het geloof Nuwaubianisme zou het belangrijk zijn om de nageboorte te begraven zodat Satan geen kans krijgt om een replica te maken van het pasgeboren kind. Waar ligt de grens tussen geloof en sekte?"

Religie: “Een samenhangend systeem van geloofsopvattingen en rituelen met betrekking tot sacrale zaken.” (Emile Durckheim)

Een beetje onnozel natuurlijk - een quote uit het Nuwaubianisme is genoeg om elke zinnige discussie te stoppen nog voor ze begonnen is. Want het gaat niet om Nuwaubianisme. Het gaat over islam en christendom, natuurlijk. Kern van de zaak is dat het moeilijk is om de begrippen superieur/inferieur toe te passen op iets dat in wezen een abstract hersenspinsel is. Maar als je ervan uitgaat dat religies ontstaan zijn vanuit mensen die nood hebben aan een leidraad in de chaos van het leven (en hoop op een leven na dit leven), dán kun je wel stellen dat religies verbonden zijn met en uitvloeisels zijn van de cultuur waaruit ze ontstonden. En dan kun je wel een waardeoordeel vellen. De klassieke Griekse cultuur is van wezenlijk grote waarde, maar de Griekse goden roepen toch weinig religieuze gevoelens op. Toch werd Socrates ter dood gebracht op religieuze gronden - "het niet eren van de goden van de stad", "het introduceren van nieuwe goden" en het "misleiden van de jeugd".

Over de intrinsieke waarde van een geloof kun je moeilijk oordelen, wel over de morele gevolgtrekkingen die genomen worden op basis van het geloof. Met andere woorden: wat draagt het geloof bij over hoe we omgaan met onze medemensen en met de natuur? Wat leert het ons over goed en kwaad, over recht en onrecht?

Hoewel ik een aanhanger ben van de atheïstische kerk, moet ik erkennen dat de leer van Jezus ons een superieure, bovenmenselijke morele leidraad aanreikt. “Wie zonder zonde is, werpe de eerste steen,” om maar een voorbeeld te geven. Of de zaligsprekingen. Het radicaliseren van de tien geboden is het strafste wat er ooit is verkondigd. Het volstaat niet om “niet te doden” – je moet ook je vijand liefhebben. “Laat daar uw gave voor het altaar, en ga heen, verzoen u eerst met uw broeder, en kom dan en offer uw gave” (Mattheus, 5:22) – is dat geen oproep om eerst vrede te maken met de mensheid, en dan tot God te komen? En als antwoord op de hysterische angst voor varkens bij joden en moslims: “Niet wat de mond binnenkomt, maakt de mens onrein, maar wat uit de mond komt, dat maakt de mens onrein.” Dat de lering van Jezus radicalisme vraagt, moge duidelijk zijn – leven zoals God het voorschrijft is bovenmenselijk. Jezus is veeleisend: “Omdat ge lauw zijt, warm noch koud, daarom zal Ik u uitspuwen uit mijn mond.” (Openbaringen).

Ik ken geen andere godsdiensten, maar ik heb nog niets gehoord dat een betere basis zou bieden voor een beschaafde sociale code. Als we opmerken dat er in de naam van de islam verschrikkelijke misdaden gepleegd worden, mogen we niet vergeten dat dat ook gebeurde in Gods naam – het verbranden van ketters en heksen, de godsdienstoorlogen, de kruisvaarten, de onderdrukking van de vrouw, de wreedheden begaan in nonnenkloosters, en de bloedige verovering van Midden- en Zuid-Amerika, bijvoorbeeld.