Vrijheid zonder kennis?

Het doel van het onderwijsproject in Vlaanderen is, volgens Karin Heremans, directrice van het koninklijk Atheneum in Antwerpen, om kinderen in Vlaanderen 'tot vrije, kritische, geëmancipeerde en solidaire burgers op te leiden'. (De Standaard, 30-8-2013)

In een heel ver verleden hadden we ooit les van een progressieve professor. Buelens, heette de sympathieke man, denk ik, en het vak had iets te maken met onderwijsfilosofie. Hij liet ons naar "The Wall" luisteren, het "dark sarcasm in de classroom", weetjewel. En toen stelde hij de onvermijdelijke vraag: waartoe dient het onderwijs? Kritische burgers vormen! Onafhankelijk leren denken! Ons allen vrij maken! Het gonsde in het auditorium van uitgelaten progressiviteit.

Tot er iemand, nogal timide zei: Kennisoverdracht. Zonder uitroepteken. Misschien eerder een vraagteken.

Algemene stilte.

De professor reageerde blij met het antwoord: iemand die daar toch aan dacht. Ook: altijd goed voor een discussie. Ikzelf zal wel gedacht hebben: wat een ouderwetse opvatting, of misschien wel in meer krachtige verwoordingen.
Daar moest ik dus aan denken toen ik dat las in De Standaard, dit naar aanleiding van de oprichting van een Marokkaanse school in Antwerpen. Vrije, kritische, geëmancipeerde en solidaire mensen maken. Wat met rekenen, schrijven, lezen? Wat met geschiedenis, aandrijkskunde of godsdienst? Kan men kritische etc. burgers worden zonder te weten? Vrij zijn zonder kennis? Waarden en normen: onderwijs kan niet zonder, en kan nooit waarden- en normenvrij zijn. Men verwacht te veel en te weinig van het onderwijs, als ik dit hoor van een directrice. Te veel, want een school kan nooit het gezag van de ouders en van de sociale groep vervangen. Én te weinig, vooral dan wat het typisch schoolse betreft.

School zou dan wel van het Grieks 'scholē' komen, wat zoveel zou betekenen als 'vrije tijd' (zou, want ik ken geen Grieks), maar in onze samenleving is en blijft het een instelling waar er kennis wordt overgedragen.

"I've never let my school interfere with my education" is een bekend citaat van Mark Twain. Het ook hier van toepassing.