Renaissance: de eerste - bescheiden - selfies

Toen kunstenaars uit de schaduw kwamen, maar bescheiden bleven. Rafaël (links) is een onbeduidende toeschouwer.

Stel je even voor: je bezoekt het Vaticaans museum, je loopt door de Sixtijnse kapel, je staat oog in oog met De School van Athene, en er zijn géén massa's toeristen - en je weet helemaal niet meer wat je toen tientallen jaren geleden - door je heenging. Viel ik achterover, of niet?

Vandaag zag ik in De Morgen Magazine, het lijfblad voor de loft-socialisten, een centerfold met dat beroemde fresco van Rafaël. Weer stond ik oog in oog met dat monumentale werk, alleen zijn mijn hersenen nu bedot, want eigenlijk zie ik alleen maar puntjes van cyaan, magenta, geel en zwart. Had ik 40 jaar (of zo) geleden hetzelfde gevoel? Het kan bijna niet anders: de klassieke compositie, het magistrale perspectief van klassieke bogen, zuilen en een stukje blauwe lucht. 
Had ik hetzelfde gevoel toen ik vorige zomer de kartons (op ware grootte) zag in de Pinacoteca Ambrosiana in Milaan? Dàt herinner ik me wel nog - een schok van herkenning, van beelden die zich hoe dan ook in mijn onderbewustzijn hadden genesteld. Ik herkende Rafaëls selfie nog, klein en bescheiden, aan de rechterkant van het werk, en ook de portretten van da Vinci (als Plato), Michelangelo (als Heraclites) en Bramante, de eerste architect van de Sint-Pietersbaliliek in Rome. 
Dezelfde Bramante bracht me in verrukking op onze laatste reis naar Rome. "Far from the madding crowd", zonder toeristen, stond zijn Tempietto daar bescheiden te pronken, het eerste renaissancegebouw in Rome, dat dringend zijn achterstand op Firenze en Venetië wou wegwerken.

Het is altijd leuk om iets moois te ontdekken zonder dat je stapvoets moet meelopen in een horde toeristen. Jawel, in deze verklaar ik me elitair. Ik hou van het gevoel dat schoonheid zich maar openbaart aan een selecte kring, alsof de waarde van iets vermindert als het deel uitmaakt van een massaspektakel.
Kan of mag je kunst vrijwaren van de massa? Natuurlijk niet. Maar misschien moet er wel een fast lane komen voor écht geïnteresseerden. Geen ticket dat je kunt kopen met geld, maar verdienen. ik zie het al gebeuren op het Sint-Pietersplein. Kent u het antwoord op de volgende vragen?
1. Welke heilige gebruikte Michelangelo in het Laatste Oordeel om er een luguber zelfportret in te borstelen?
2. Welke Griekse filosoof zie je wel in de School van Athene, maar niet op het karton in Milaan? Met andere woorden, welk figuur was een ingeving van het moment?
3. Wie riep uit dat "de knieën van Michelangelo méér waard zijn dan heel Rome", toen een beeld dat Michelangelo begon, en dat afgewerkt werd door een tijdgenoot, kritiek kreeg dat het toch geen topwerk was van de meester van de renaissance?

Drie op drie, proficiat, kom maar mee! En dan ga je binnen in een zij-ingang, en bewonder je de Pieta in alle rust en stilte, en niet achter kogelvrij glas.

Een gruwelijk grapje van Michelangelo.

En, als dat niet haalbaar is, gebruik deze vragen dan maar voor de pendelkwis van Iedereen Beroemd.

Antwoorden:

1. Sint Bartholomeus werd levend gevild. In de afgestroopte huid herken je het gezicht van Michelangelo.
2. De wat eenzelvige wiskundige en denker Heraclites, alweer met de trekken van Michelangelo, was blijkbaar een ingeving van het moment.
3. Het beeld werd geprezen door kunstenaar Sebastiano del Piombo die zei dat "de knie van dat beeld meer waard is dan heel Rome" ("Perché val più e' zenocchii de quella figura che non val tutta Roma").