Dromen van een sterke vakbond

Een ochtend in de file. Een jongeman van 28 jaar verongelukt, op het eenzame tijdstip van vijf uur 's ochtends; op weg naar zijn vroege shift. Terwijl iemand, wellicht, het tragische nieuws al te verwerken kreeg, sta ik in de file en luister ik naar Klara, en naar Clara van Klara, die met Werner Trio sprak over het Sociaal Overleg. Het was een aankondiging van de uitzending Trio van vorige zaterdag, een gesprek met iemand van de studiedienst van  het ACV, en een sociaal historicus.

Mijn eerste gedachte was: een historicus en een vakbondsman, kan dat wel leiden tot een gebalanceerd verhaal, zonder dat de werkgevers of de overheid - de twee andere poten van het sociaal overleg, aan bod komen? Maar het is beter zo, want anders ontaardt een dergelijk gesprek zeker in een zinloze welles-nietes-discussie. (De uitzending maakte de belofte niet waar - de vakbondsman bleef te veel steken in de vakbondsretoriek.)

Toen dacht ik, ik moet Werner Trio, ook al ken ik hem niet, vertellen van mijn droom.

Vorige week vertelde ik een collega van een concurrerend bedrijf van mijn droom - "Hoezo, dromen van sterke vakbonden, als ze straks het hele land platleggen? Zo sterk zijn ze toch wel?" was de reactie van mijn (vrouwelijke) collega. Net als ik vertegenwoordigt zij een onderneming, die duizenden mensen tewerkstelt.

"Precies" zei ik "dat is een teken van zwakte, niet van macht. We hebben sterke vakbonden nodig. Treinstations blokkeren, kruispunten bezetten, werkwilligen intimideren, dat is toch geen teken van sterkte? Als je weet dat je sterk staat, roep je een algemene staking af, en kijk je wie volgt, en wie niet. Dat durven de vakbonden niet."

Maar dat is een bijkomstigheid. Hun zwakte tonen de vakbonden door niet mee te willen denken, en door enkel achter de feiten te willen hollen, met betogingen en stakingen."

Ik dacht aan een nieuwsitem, toen Peter Vandermeersch van NRC (niet dat ik zo hoop oploop met hem) uitleg gaf hoe de ondernemingsraad van de Nieuwe Rotterdamsche Courant betrokken wordt bij de overname door Het Mediahuis, hoe het nieuwe bedrijf vorm moet krijgen. Dát is macht hebben en aanwenden, iets wat onze vakbonden vreemd is. Ze ondergaan, ontvangen nieuws, en hollen achter de feiten aan. Door hun machteloosheid richten ze zich op de politiek, in zekere zin wórden ze politiek, zoals we nu merken.

Dus, het sociaal overleg moet op de schop, ja, het hele sociale landschap moet hertekend worden, en dat vereist écht sterke vakbonden. Meer bepaald droom ik:

• van sterke vakbonden die zich niet hoeven te verstoppen achter een automatisch loonindexmechanisme (als enige land ter wereld - zijn alle andere landen asociaal?). Vakbonden moeten in staat zijn over faire loonsverhogingen te onderhandelen, in plaats van de werkgever wettelijk te verplichten het loon te verhogen, ook als dat hem op zeker ogenblik zeer moeilijk ligt;
• van sterke vakbonden, die mee het beleid maken door te participeren in raden van bestuur, en die met de directie het beleid uitstippelen; een beleid dat op een duurzame manier de belangen behartigt van de eigenaar(s), de werknemers en de samenleving;
• van verlichte werkgevers, die bereid zijn om de werknemers te betrekken in het beleid en hen te laten delen in de welvaart die ze creëren;
• van vakbonden die verder werk maken van het eenheidsstatuut tussen arbeiders en bedienden (en niet blijven steken bij het harmoniseren van de de opzegvergoedingen),
• van vakbonden die de structuren van de voorbije eeuwen van zich af schudden, om tot een eenheidsvakbond te komen (waarom moeten er christelijke, socialistische en liberale vakbonden bestaan?);
• van vakbonden die op een transparante manier gefinancierd worden, en die zich moeten focussen op hun kerntaak (de belangen van de werknemers verdedigen), en die geen sociaal dienstbetoon moeten organiseren (het uitbetalen van werkloosheidsuitkeringen);
• van sterke vakbonden die hun leden kunnen mobiliseren zonder de werkwilligen te intimideren en zonder wegen of kruispunten af te sluiten. Hier loopt de rechtstaat schade: als ik een pallet in brand steek op een druk kruispunt, weet ik wel wat er met mij zal gebeuren; voor de lieve vrede knijpt de arm der wet deze dagen een oogje dicht; 
• van vakbonden die de juridische verantwoordelijkheid voor hun daden durven opnemen, en die aanvaarden een juridische rechtspersoon te zijn;
• van sterke vakbonden wier doel er niet in bestaat het land plat te leggen, maar het land op te bouwen.

De zwakte van ons huidig sociaal overleg, is het eeuwig wantrouwen dat ingebakken lijkt te zitten in onze structuren. Desondanks droom ik van een betere wereld, waarin vakbonden een belangrijke rol moeten spelen.