Meneer Vekeman

'Hr. Vekeman' op een foto van de lichting 1974-1975, ik zwaaide af in 1977. De kapsels en broekspijpen zijn symptomatisch voor de tijd. Ik zocht naar een foto van 'meneer Vekeman', en ik zag pas daarna op de eerste rij mijn ex-collega Patrick Van De Velde. Net als Vekeman veel te vroeg gestorven.

Voor meer dan 160.000 leerkrachten startte vandaag, maandag 3 september, een nieuw schooljaar. Laat ik nu net een interview lezen met Dirk Van Damme, sinds 2008 diensthoofd van het Centre for Educational Research and Innovation van de OESO.

Dirk Van Damme zegt interessante dingen, onder andere dat hij schrik heeft voor de politieke polarisering: "Iedere keer als ik iets zeg, vrees ik voor recuperatie door het ene of het andere kamp.’ Zo gaat dat als je een genuanceerde boodschap brengt, en zeker als je durft te zeggen dat je op zeker ogenblik naïef bent geweest in je overtuiging.

Maar ik spitste mijn oren, of beter, ik las vooral aandachtig toen Dirk Van Damme het had over het Sint-Jan-Berchmanscollege van Sint-Amandsberg, waar hij school liep. Ik liep er namelijk ook school. Dirk Van Damme was een jaar of twee ouder, en dat is een onoverbrugbare kloof op een puberleeftijd. Zijn jongere broers Bart en Wim, en zijn zus Mieke ken ik beter. Wim heeft nog mijn dia's van een reis naar de Canyon du Verdon, Aix-en-Provence en het atelier van Paul Cézanne, en Mieke heeft nog een LP-box met de symfonieën van Schubert. Als je dit materiaal wil terugbezorgen Wim, Mieke, geef maar een seintje.

Het Sint-Jan-Berchmanscollege dus. Over deze school, ontstaan uit het Sint-Lievenscollege van Gent, en over de afkomst van Dirk Van Damme, schrijft de krant:

Van Damme is de zoon van een bankbediende en een huisvrouw. Hij groeide op in een sociale woning als deel van de lagere middenklasse en wist zich vervolgens op te werken tot een toonaangevende stem in het onderwijsdebat. Met dank aan zijn vader, die hem aanspoorde niet alleen te drómen van een betere toekomst maar er ook werk van te maken. En van een school die het beste in hem naar boven bracht.

‘Mijn ouders stuurden me naar het Sint-Jan Berchmanscollege in Sint-Amandsberg om Latijn-Grieks te doen. Dat was geen eliteschool, maar wel een school met een ambitieuze mentaliteit: ons werd duidelijk gemaakt dat we talenten hadden én een verantwoordelijkheid tegenover de samenleving om die zo goed mogelijk te ontwikkelen. In die periode – de jaren zeventig – leefde in Vlaanderen nog sterk het idee dat wij dankzij ons onderwijs onze welvaart konden opbouwen. En dat is ook goed gelukt.’

In mijn ogen stonden de Van Dammes een stukje hoger op de sociale ladder dan ikzelf, maar ik herken het belang van een vader die aanmoedigt - in mijn geval iemand die mij in contact bracht met kunst, cultuur, ideeën en politiek - en een moeder, die mij inprentte altijd 'mijn devoren [devoir] te doen', je best doen. En het Sint-Jan-Berchmanscollege hoorde ook bij die aanmoediging, dankzij de vele enthousiaste leraars. Dirk Van Damme haalt hier meneer Vekeman als voorbeeld aan.

Aan meneer Vekeman van Latijn op het Sint-Jan Berchmanscollege koestert Van Damme nog warme herinneren. Een leerkracht van het ouderwetse type: streng, veeleisend, maar ook iemand die veel teruggaf aan zijn studenten. ‘Hij is veel te vroeg gestorven maar ik zal zijn invloed nooit vergeten.’

Ikzelf volgde wetenschappen, maar ik had wel één uurtje les van meneer Vekeman, die inderdaad vroeg is gestorven, en die aan de wetenschappers een inleiding gaf over de literatuur uit de klassieke oudheid. Met zijn bulderende stem reciteerde hij het begin uit de Ilias, en hij gaf ons een raad uit de grond van zijn hart, want hij zag dat wij, de niet-classici, misschien wel niet zo veel zouden aanvangen met Homeros, Vergilius en Horatius: als jullie één boek lezen uit de klassieke oudheid, laat het dan de Odyssee zijn. Vele jaren later ging ik naar een voorleesmarathon van dat heldenepos in een jezuïetenschool, en ik schreef er toen een stukje over.
En ja, ik koester ook warme herinneringen aan enkele enthousiaste leraars, onder andere Jos Merlier van Nederlands, Gerard Impens van Geschiedenis, en mevrouw Roose (haar voornaam ben ik vergeten) van Biologie, wiens missie het was om ongewenste tienerzwangerschappen te voorkomen. En vele anderen.

Toen ik het verhaal van Dirk Van Damme vertelde aan mijn kinderen van deze (zogenaamde) eliteschool waar de Odyssee-marathon plaats vond, vroeg ik hen of ze de OESO kenden, en waar de afkorting voor stond. Mijn oudste zoon, die straks het pad opgaat van de interne geneeskunde, begon met een uitleg over zelfstandigen - hij dacht aan Unizo -  en zijn tweelingzus keek twijfelend in het rond. Tot zover de merites van een eliteschool - of mijn falen als vader.